Tunele pod Wzgórzem Świątynnym

Tunele biegnące wzdłuż zachodniego muru Wzgórza Świątynnego pozwalają zobaczyć fragmenty Jerozolimy ukryte przez niemal dwa tysiące lat pod warstwami późniejszej zabudowy miasta.

Spacerując nimi można znaleźć się na poziomie ulic, po których poruszali się pielgrzymi przybywający do Świątyni w czasach Drugiej Świątyni.

W tunelach zachowały się ogromne kamienie fundamentowe pochodzące z herodiańskiej przebudowy Świątyni. Niektóre z nich należą do największych bloków kamiennych użytych w starożytnej architekturze – największy z odkrytych bloków ma ponad 13 metrów długości i waży około 570 ton.

Odwiedzający mogą zobaczyć także starożytne ulice, kanały odprowadzające wodę oraz elementy infrastruktury, które umożliwiały funkcjonowanie jednego z największych kompleksów religijnych świata starożytnego.

Szczególną ciekawostką archeologiczną jest odkryta w tunelach rzymska budowla teatralna, znajdująca się w pobliżu Łuku Wilsona. Archeolodzy przypuszczają, że mogło to być niewielkie odeon lub bouleuterion – budynek przeznaczony do przedstawień muzycznych, recytacji lub zebrań miejskich.

Co interesujące, budowla ta prawdopodobnie nigdy nie została ukończona. Jej powstanie wiąże się z okresem po zburzeniu Świątyni w 70 roku n.e., gdy Rzymianie rozpoczęli przekształcanie Jerozolimy w rzymskie miasto. Przerwanie prac mogło nastąpić w wyniku wybuchu powstania Bar Kochby w latach 132–135 n.e.

Tunele pod Wzgórzem Świątynnym stanowią dziś jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych Jerozolimy, pozwalając dosłownie zejść pod współczesne miasto i zobaczyć warstwy historii sięgające czasów biblijnych, herodiańskich, rzymskich i bizantyjskich.

Król Herod nie zbudował Świątyni od podstaw, lecz radykalnie powiększył istniejące Wzgórze Świątynne, tworząc największą sztuczną platformę religijną starożytnego świata. Aby tego dokonać, wzniesiono monumentalne mury oporowe i zasypano przestrzeń pomiędzy nimi tysiącami ton ziemi i kamienia.

Jednym z najbardziej innowacyjnych rozwiązań były ogromne łuki i sklepienia, które podtrzymywały część placu świątynnego. Fragmenty tych konstrukcji można oglądać do dziś w tunelach. Najbardziej znane z nich to Łuk Wilsona i Łuk Robinsona, będące częścią systemu mostów i schodów prowadzących na teren Świątyni.

Herod zastosował również niezwykle precyzyjną technikę obróbki kamienia.

Łuk Wilsona

Łuk Wilsona stanowił część ogromnego mostu łączącego Wzgórze Świątynne z Górnym Miastem po zachodniej stronie doliny Tyropeon. Most umożliwiał zarówno ruch pielgrzymów, jak i doprowadzenie akweduktu z wodą do Świątyni. Najnowsze badania wskazują, że jego budowę rozpoczęto za Heroda Wielkiego, a następnie rozbudowano w okresie rzymskich namiestników Judei.

Łuk Robinsona

Łuk Robinsona podtrzymywał monumentalne schody prowadzące z głównej ulicy Jerozolimy bezpośrednio na teren Wzgórza Świątynnego. Była to jedna z najbardziej imponujących konstrukcji komunikacyjnych starożytnej Jerozolimy i jedno z największych kamiennych przęseł swojej epoki.

Oba łuki były częścią rewolucyjnego projektu urbanistycznego Heroda, który przekształcił naturalne wzgórze w ogromną sztuczną platformę świątynną. Zamiast ograniczać się do budowy na istniejącym terenie, Herod wykorzystał mosty, sklepienia, łuki i mury oporowe, tworząc jeden z najbardziej ambitnych projektów inżynieryjnych całego świata rzymskiego.

Monumentalne bloki były dopasowywane z dokładnością do kilku milimetrów i układane bez użycia zaprawy murarskiej. Charakterystyczne obramowanie widoczne na kamieniach do dziś nazywane jest herodiańskim stylem kamieniarskim.

Ciekawostka: W czasach Heroda Wzgórze Świątynne zajmowało powierzchnię około 14 hektarów, co czyniło je jednym z największych kompleksów religijnych całego Imperium Rzymskiego. Wielu historyków uważa projekt Heroda za jedno z najwybitniejszych osiągnięć inżynieryjnych starożytnego Bliskiego Wschodu.