Szabat HaGadol

Dlaczego Szabat poprzedzający Pesach nazywamy „Wielkim Szabatem”?

Szabat przed świętem Pesach nazywany jest Szabat HaGadol, co w wolnym tłumaczeniu oznacza „Wielki Szabat”. Dlaczego jednak nosi taką nazwę?

Tradycja żydowska nie zachowała jednej, jednoznacznej odpowiedzi.

Mędrcy i rabini przedstawili kilka możliwych wyjaśnień.

Jedno z nich wskazuje na napływ pielgrzymów do Jerozolimy w czasach Drugiej Świątyni, w tygodniu poprzedzającym Pesach. Inna tradycja mówi, że w Szabat przed pierwszym wyjściem z Egiptu Egipcjanie próbowali powstrzymać Izraelitów przed przygotowaniem baranków na ofiarę, lecz Pan w cudowny sposób interweniował. Z powodu tych cudów Szabat ten nazwano „Wielkim”.

Jeszcze inne wyjaśnienia łączą tę nazwę z długimi kazaniami i nauczaniem dotyczącym Pesach, które rabini wygłaszają właśnie w tym dniu.

Najbardziej przekonujące wyjaśnienie wiąże jednak tę nazwę z fragmentem haftary — czyli czytania z proroków w synagodze. Haftara na Szabat poprzedzający Pesach zapowiada nadejście

„wielkiego i strasznego dnia Pana” (Mal 3,23 [4,5]). To właśnie od tego określenia Szabat ten mógł otrzymać swoją nazwę.

Zapowiedź odkupienia

W judaizmie święta Pesach i Przaśników postrzegane są jako zapowiedź ostatecznego odkupienia. Zwyczaj pozostawiania miejsca przy stole sederowym dla proroka Eliasza odzwierciedla głęboką wiarę, że Mesjasz przyjdzie właśnie w czasie Pesach.

Eliasz, jako zwiastun Mesjasza, ma pojawić się przed nadejściem dnia Pana. Dlatego mędrcy wybrali fragment z Księgi Malachiasza (3,4–24 [4,6]) jako haftarę na ten Szabat — stanowi on wprowadzenie do okresu oczekiwania.

Haftara rozpoczyna się zapowiedzią, że Bóg ponownie przyjmie ofiary tak jak dawniej. Zanim to jednak nastąpi, nadejdzie czas oczyszczenia i sądu. Pan skoryguje moralną obojętność ludzi, wynikającą z braku wiary w Jego sprawiedliwość. W dniu Pana wszyscy zobaczą, że Bóg jest sprawiedliwy — ukarze zło i nagrodzi dobro.

Zanim jednak nadejdzie ten dzień, Bóg pośle proroka Eliasza:

„Oto Ja poślę wam proroka Eliasza przed nadejściem wielkiego i strasznego dnia Pana.” (Malachiasza 3,23 [4,5])

Eliasz i jego misja

Zgodnie z tradycją żydowską Eliasz nie umarł — przebywa w niebie i oczekuje momentu odkupienia. Ma powrócić przed przyjściem Mesjasza.

Dlatego uczniowie pytali:

„Czemu uczeni w Piśmie mówią, że najpierw musi przyjść Eliasz?” (Mt 17,10)

Jednak według Jeszuy:

„Jan Chrzciciel jest Eliaszem, który miał przyjść” (Mt 11,14).

Jan przyszedł „w duchu i mocy Eliasza” (Łk 1,17), przygotowując ludzi na przyjście Mesjasza.

Jego misja została zapowiedziana słowami:

„I zwróci serca ojców ku synom, a serca synów ku ich ojcom…”(Malachiasza 3,24 [4,6])

Słowo „zwróci” oznacza w języku hebrajskim powrót i nawrócenie. Misją Eliasza — a także Jana — było prowadzenie ludzi do przemiany serca.

Jak zapowiedział Zachariasz:

„zwróci serca ojców ku dzieciom (…) aby przygotować lud gotowy dla Pana” (Łk 1,17)

Sens Szabat HaGadol

Szabat HaGadol to więc nie tylko przygotowanie do Pesach.

To moment napięcia między przeszłością a przyszłością —

między wyjściem z Egiptu a nadchodzącym odkupieniem.

To przypomnienie, że zanim przyjdzie wybawienie, musi nastąpić powrót serca.